رؤيت‌پذيرى هلال هنگام غروب آفتاب است « 1 » . يكى از بزرگان در اين زمينه سخنى دارند كه از چند جهت غريب ومخدوش است : . . . أنّ أوّل الشهر وآخره من الأمور التكوينية ، ولا وجه للتعبّد في التكوينيّات . . . . أوّل الشهر بحسب البراهين القطعية الهيئوية عبارة عن خروج القمر عن تحت الشعاع وبروزه في الأفق . . . وهذا من الأمور التكوينيّة في الحركات الدوريّة للكرات . والخروج عن تحت الشعاع والبروز في الأفق لا يؤثّر فيه اختلاف الأفق مطلقا . . . « 2 » . اوّلا ، اگر مراد ايشان از بروز در أفق قابليت رؤيت باشد سخنى است درست ، وگرنه چنان كه گذشت « ماه » چهار معنى واصطلاح دارد ، ودر هيچ يك از آنها اوّل ماه به معناى خروج قمر از تحت الشعاع وبروز آن در أفق نيست تا ماه در كلام شارع را بر آن حمل كنيم . ثانيا ، اين كه تعبّد در تكوينيات وجهي ندارد ، درست نيست ؛ زيرا : مانعى ندارد كه تعريف أمور تكويني را از بيان شارع استفاده كنيم ، خصوصا اگر اين أمور حقايق عرفى باشد كه وضع واعتبار عرفى در آنها يا در تعريف آنها دخالت داشته باشد . بسيارى از أمور تكويني ، موضوع يا متعلق احكام شرعي واقع شده وشارع مقدس به تعريف واندازه‌گيرى آنها پرداخته است ومدار فقه بر همين تعاريف مىچرخد . نمونه اين تعاريف شرعي را در أوزان ومقاديري از قبيل كرّ ، رطل ، درهم ودينار ودر اوقاتى مانند وقت زوال ، غروب ، فجر ، ودر پديده‌هايى مانند حيض وأوصاف ومدت واقلّ وأكثر ايّام آن وسنّ يائسگى ونشانه‌هاى بلوغ در بسيارى از أبواب فقه مىبينيم . هيچ فقيهى در استفاده از اين تعاريف ، به ادّعاى اين كه پديده‌هاى تكويني است وتعبّد در آنها راه ندارد ، اشكال نكرده است . كاربرد تعاريف شرعي أمور تكويني ، نه تنها در فقه با هيچ اشكالى روبه‌رو نيست ، بلكه بر عكس ، اين تعاريف شرعي مبناى عمل وضابطه‌مند شدن ودقّت يافتن اين مفاهيم حتى نزد عرف شده است . براي تعاريف شرعي از أمور تكويني يكى از اين دو محمل ودو تفسير وجود دارد : 1 . اين تعاريف در صدد بيان شرعي خاص ومتفاوت با تعريف تكويني عرفى - عام يا

--> ( 1 ) . يعنى در هر افقى كه هلال هنگام غروب رؤيت‌پذير باشد ، ماه قمري جديد در همان أفق شروع مىشود . بر خلاف نظر مرحوم آية الله خويى رحمه اللّه وتابعينش كه رؤيت‌پذيرى در يك نقطه را براي ساير نقاطى كه در جزئي از شب با آن نقطه مشتركند ، كافى مىدانند . ( 2 ) . رؤيت هلال ، ج 2 ، ص 1150 .